CIWAAN: Soomaaliya oo wadahadal la jirta Pakistan si ay u iibsato 24 diyaaradood oo JF-17 ah, tallaabo taariikhi ah oo lagu dhisayo ciidamada cirka
Muqdisho – Waxaa socda wadahadal heer sare ah oo u dhexeeya dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Pakistan, kaas oo diiradda saaran iibsiga ilaa 24 diyaaradood oo dagaal oo nooca JF-17 Thunder Block III ah . Tallaabadan ayaa calaamad u ah dadaalka ugu weyn ee Soomaaliya u samaynayso sidii ay dib ugu dhisi lahayd ciidamadeeda cirka tan iyo burburkii dowladdii dhexe ee 1991kii .
Soomaaliya oo doonaysa in ay cirkeeda dad soomaali ah difaacaan
Wadahadaladan ayaa xoojiyay booqasho uu bishan Febraayo ku tagay magaalada Islamabad Taliyaha Ciidamada Cirka Soomaaliya, Sarreeye Guuto Maxamuud Sheekh Cali . Sida uu wararka qaar ku sheegay sarkaal ka tirsan wasaaradda gaashaandhiga Soomaaliya, iibsigu kaliya maaha mid hub lagu watay, balse waa caddayn madax-bannaanida iyo soo noolaanshaha hay’adaha qaranka. Waxa uu yidhi: “Cirkeenna waa in ay gacmo Soomaaliyeed difaacaan” .
Qiimaha iyo faa’iidada diyaaradda JF-17
Diyaaradda JF-17 Thunder waa diyaarad dagaal oo fudud, oo hal matoor leh, kana howlgasha hawlo kala duwan . Waxaa si wadajir ah u soo saaray shirkadda Chengdu Aircraft Industry Corporation (CAC) ee Shiinaha iyo Pakistan Aeronautical Complex (PAC) . Qiimaheeda ayaa lagu qiyaasay inta u dhaxaysa $30 milyan ilaa $40 milyan . Wasiirka Wasaaradda Wax-soo-saarka Gaashaandhiga Pakistan, Raza Hayat Harraj, ayaa xusay in kasta oo diyaaradaha reer Galbeedku ay noqon karaan kuwo tignoolajiyad ahaan ka horumarsan, haddana qiimahoodu saddex jibaar ka badan yahay kan JF-17, taas oo ka dhigaysa doorasho macquul ah dalalka sida Soomaaliya oo kale ah .
Nooca Block III ah, oo ah kii hadda la doonayo, wuxuu ku lifaaqan yahay tignoolajiyad casri ah sida raadaarka AESA (Advanced Electronically Scanned Array) iyo nidaamyo hub oo horumarsan . Waxay hubaysan kartaa gantaalo hawada-ha-wada, gantaalo-biyoodka, iyo bumbo si sax ah loo hagayo, taas oo awood u siinaysa inay fuliso howlgalo kala duwan .
Xoojinta Amniana iyo Dib-u-dhiska Ciidanka
Hadduu heshiiskani dhammeesto, waxay noqonaysaa maalgashiga ugu weyn ee difaac ee Soomaaliya samayso tan iyo xilligii dagaalkii qaboobaa . Qiimaha guud ee heshiiska ayaa lagu qiyaasay ilaa $900 milyan .
Iibsigu kaliya ma aha in diyaaradaha la soo iibsado, balse waxa uu ku imanayaa baakad difaac oo dhan. Tan waxa ku jira tababarada duuliyeedyada iyo farsamayaqaanka, isku-dhafka hubka, iyo sahayda qaybaha iyo dayactirka . Tani waxa ay muhiim u tahay in la hubiyo in ciidamada Soomaaliyeed ay si madax-bannaan u maamuli karaan oo uga faa’iidayn karaan diyaaradahan.
Soomaaliya ayaa sanadihii ugu dambeeyay waxay ka shaqaynaysay dib-u-dhiska ciidamadeeda qalabka sida. Bishii Diseembar 2023, Qaramada Midoobay ayaa qaaday xayiraadii hub oo 30 sano ka jiray, taas oo sii hurisay dadaalka dowladda . Ciidamada Soomaaliya ayaa maamulka mustaqbalka dhow waxay la wareegayaan amniga dalka gabi ahaanba, ka dib markii ay ka qaybqaateen howlgallo ay kala hadheen kooxaha Al-Shabaab .
Saamaynta heshiiskan, hadduu dhammeesto, waxay ka baxaysaa xoojinta ciidamada oo kaliya. Waxay hoos u dhigi kartaa ku-tiirsanaanta Soomaaliya ee hubka iyo difaaca cirka ee dalalka shisheeye, sida Mareykanka iyo Turki, waxayna awood u siinaysaa inay si buuxda u xakamayso cirkeeda, oo ay ku jirto dhulka Somaliland . Falanqeeyayaasha ayaa sheegay in iibsigu uu qaabayn karo muuqaalka amniga Geeska Afrika .
Taariikhda Ciidamada Cirka Soomaaliyeed
Ciidamada Cirka Soomaaliyeed (CCS) waxaa la aasaasay 1960kii, waxayna gaadheen heerkii ugu sarreeyay horaantii 1970-meeyadii, iyagoo kuwa ugu awoodda badan Geeska Afrika . Waxay lahaayeen diyaarado dagaal oo noocyo kala duwan ah, oo ay ku jiraan kuwo laga soo iibsaday Midowgii Soofiyeeti . Sida laga soo xigtay The News International, haddii ay heshiisku dhammeesto, waxay calaamad u noqonaysaa dadaalkii ugu weynaa ee lagu doonayo in la soo nooleeyo awooddii cirka ee luntay .
Si kastaba ha ahaatee, dagaalladii sokeeye ee dalka ka dhacay dabayaaqadii 1980-meeyadii ayaa sababay burburkii ciidamada. Diyaaradihii iyo kaabayaashii difaaca cirka ee laga dhisay waa la burburiyay, la dhacay ama laga tegay . Ilaa hadda, Soomaaliya ma lahan ciidamo cir oo shaqayn kara oo ay ku difaacdo cirkeeda.
