Waxaa qoray: Eng Muude, AyroTV News
Warqad dokumeenti oo dhowaan soo baxday ayaa muujinaysa in shirka talo-bixinta caalamiga ah ee Boston Consulting Group (BCG) uu baadhay ikhtiyaar aad u fog: in kumanaan qaxooti ah oo ka soo barakacay Gaza lagu dejiyo Soomaaliya. Warbixinta, oo markii ugu horreysay ay daabacday Financial Times, ayaa kicisay dood ku saabsan doorka ay shirkadaha gaarka loo leeyahay ka ciyaaraan siyaasadaha la xiriira colaadaha, isla markaana iftiimisay xaaladda banii’aadminimo iyo ammaanka ee Soomaaliya.
Waa Maxay Dukumeentiga?
Sida laga soo xigtay warqadda gudaha ah ee dhex mareysay lataliyayaasha BCG ee u shaqeynaya macaamiil dowladeed aan la shaacin, shirkaddu waxay samaysay falanqeyn muujisay suurtagalnimada in ilaa hal milyan oo qof laga soo barakacay Gaza dib loogu dejiyo meel ka baxsan dhulka Falastiin. Mid ka mid ah doorashooyinka la tixgeliyey waxay ahayd in dadkaasi lagu dejiyo xeryo ku yaal Soomaaliya, iyadoo ikhtiyaarro kale ay ka mid ahaayeen dib u dejinta gudaha Masar ama Bariga Sinai.
Qodobbada muhiimka ah ee falanqaynta waxaa ka mid ahaa:
- Qiyaasta Kharashka. Falanqeeyayaasha BCG waxay isku dayeen inay saadaaliyaan kharashka dhismaha guryo ku meel gaar ah, kaabayaasha aasaasiga ah, iyo adeegyada muhiimka ah ee loogu talagalay ilaa hal milyan oo qof.
- Caqabadaha Logistikada. Warbixintu waxay qiratay dhibaatooyin badan oo amni, gaadiid iyo maamul oo ka imanaya in Gazawa lagu kala qaado masaafo kumanaan kiilomitir ah.
- Awoodda Dalka Martida. Xaaladda gargaarka Soomaaliya—oo ay sii xumaynayaan abaaro, amni-darro iyo barakac gudaha—ayaa lagu tilmaamay halis suurtagal ah.
Cambaarayn iyo Jawaabo
Markii warbixinta la ogaaday, ururada u dhaqdhaqaaqa xuquuqda aadanaha, hoggaamiyeyaasha bulshada rayidka ah ee Soomaaliya, iyo indha-indheeyayaasha caalamiga ah ayaa si deg-deg ah u cambaareeyay fikradda ah in Gazawa lagu soo dejiyo waddan ay ka jiraan dhibaatooyin hore:
- Walwal Banii’aadminimo. Dhaleeceeyayaashu waxay sheegayaan in haddii Gazawa lagu wareejiyo Soomaaliya, xaaladda dadkii hore ee barakacday ay ka sii dari karto. Soomaaliya waxaa ku nool in ka badan 3 milyan oo barakacayaal ah oo aan haysan biyo, cunto, ama daryeel caafimaad oo joogto ah.
- Su’aalo Anshaxeed. In dad lagu dejiyo meel ka fog dalkooda hooyo iyaga oo aan iskaa wax u qabso aheyn waxay ka soo horjeedaa shuruucda caalamiga ah iyo mabda’a dib u celinta ikhtiyaariga ah.
- Xisaabta La Talinta. Doorka ay shirkadaha qaaska ah ku leeyihiin talo bixinta siyaasadaha xasaasiga ah ayaa mar kale lagu weydiinayaa; qaar ayaa leh in BCG iyo shirkadaha kale ee la midka ah laga doonayo inay ka mas’uul noqdaan haddii talooyinkooda ay khalkhal galiyaan shuruucda ilaalinta qaxootiga.
Jawaabta BCG
BCG weli si rasmi ah ugama hadlin faahfaahinta warqadda la daabacay. Afhayeen shirkadda u hadlay warbaahinta ayaa ku sheegay:
“BCG waxay ka caawisaa macaamiisheeda caqabado badan oo ka socda dawladda iyo qaybta gaarka loo leeyahay. Waxaan si weyn u ilaalinnaa mabda’a xuquuqda aadanaha. Arrintan dhexdeena ayaan dib-u-eegis ku samaynaynaa.”
Jawaabtaas oo aan faahfaahsanayn ayaa sii kicisay doodda. Urur soomaaliyeed oo u dhaqdhaqaaqa xuquuqda qaxootiga, The Horn of Africa Refugee Network, ayaa warqad furan u diray BCG:
“Bulshadeenu ma qaadi karto culeyska dheeraadka ah ee Gazawa. Qorshahani wuxuu xadgudbayaa madaxbannaanida Soomaaliya wuxuuna halis gelinayaa dadka nugul.”
Saameynta Ballaaran
Khilaafkani wuxuu iftiiminayaa dhowr arrimood:
- Saameynta La-talinta. Shirkadaha sida BCG, McKinsey, iyo Bain waxay saameyn weyn ku leeyihiin go’aan-qaadashada dowladaha. Markii falanqayntoodu taabaneyso meelo banii’aadminimo, waxaa dhici karta suaalo anshaxeed iyo kormeer la’aan.
- Midnimada Caalamiga. Iyadoo colaado badan ay dadka ku qasbayaan inay ka barakacaan guryohooda, waddamada martida loo yahay iyo deeq-bixiyayaashu waxaa saaran culeys wadaag. Laakiin taageeradu ma noqon karto mid ka soo horjeeda bulshada ay martigelinayso.
- Mudnaanta Soomaaliya. Soomaaliya ayaa dadaal ugu jirta xasilinta iyo horumarinta dhaqaalaha. Martigalinta qaxootiga dheeraadka ah waxay khatar gelin kartaa agabka yar ee jira.
Maxaa Xiga?
Waqtigan xaadirka ah, dal ma jiro oo si rasmi ah u ansixiyay qorshayaasha dib-u-dejinta ee warqadda ku cad. Si kastaba ha ahaatee, waxaa socda:
- Su’aalo Baarlamaan. Xildhibaanada Yurub iyo Waqooyiga Ameerika ayaa qorsheynaya inay baaritaanno ka sameeyaan doorka lataliyeyaasha gaarka loo leeyahay ee arrimaha colaadaha.
- Ololaha NGO-yada. Hay’adaha gargaarka banii’aadminimo ayaa dadaalka ku bixinaya inay hubiyaan in arrimaha dib-u-dejintu ku saleysnaadaan shuruucda caalamiga ah.
- Dood Dadweyne. Baraha bulshada waxaa ka socda ololeyaal xooggan oo ka dhan ah labada dhinac—iyada oo ay labada bulsho ee Falastiiniyiinta iyo Soomaalida labaduba muujiyeen diidmo adag.
Soomaaliya, casharka halkan ka muuqda waa mid cad: taageerada dadka barakacaya waa in la tixgeliyaa awoodda gudaha, lana dhowraa karaamada aadanaha iyo xasiloonida waddanka. Iyadoo qaxootiga adduunka uu gaarayo heer aan horay loo arag, beesha caalamka waa inay heshaa xalal xaqiijiya sharaf iyo nabad-gelyo labadaba.
Ku Saabsan AyroTV: AyroTV waa ilahaaga koowaad ee warbixinnada faahfaahsan ee arrimaha Bariga Afrika, siyaasadda caalamiga ah, iyo aragtiyada bulshada. Nala soco si aad u hesho warar dheellitiran iyo falanqeyn khabiir.
