MOGADISHU, Soomaaliya – Sanadka 2026-ka ayaa u muuqda mid qeexi doona aayaha dhaqaale ee Soomaaliya, xilli waddanku uu ku jiro marxalad xasaasi ah oo ku aaddan sahanka iyo qodista kheyraadka shidaalka ee badda iyo barriga. Si kastaba ha ahaatee, heshiiskii muranka dhaliyay ee dhexmaray dowladda federaalka Soomaaliya iyo dowladda Turkiga ee la xiriira sahaminta shidaalka ayaa noqday mawduuc aad looga doodayo, iyadoo dadka dhaliila iyo khubarada dhaqaaluhu ay su’aalo adag ka keenayaan qaabka uu heshiiskani u dhacay iyo waxa uu Soomaaliya u soo kordhinayo.
Bilowgii “Boon-ka” Shidaalka ee 2026
Tan iyo markii la bilaabay sahamintii ugu horreysay ee lagu kalsoonaan karo ee goobaha shidaalka ee xeebaha Soomaaliya horaantii 2026, waxaa soo baxay rajooyin ballaaran oo sheegaya in Soomaaliya ay ku fadhido kayd saliid iyo gaas ah oo wax ka beddeli kara xaaladda dhaqaale ee dalka. Mashruucan oo la filayay inuu noqdo mid horseeda dib-u-soo-kabashada dhaqaalaha, ayaa hadda wajahaya caqabado siyaasadeed iyo mid sharci.
Dowladda Soomaaliya waxay ku doodeysaa in saaxiibtinimada muddada dheer ee Ankara ay tahay tiir-dhexaadkii u suurtageliyay in Soomaaliya ay cagaha dhigto khariidadda waddamada saliidda soo saara. Si kastaba ha ahaatee, heshiiska “Iskaashiga Tamarta” ee Ankara iyo Muqdisho, kaas oo saxiixiisa la dadajiyay horaantii sanadkan 2026, ayaa dhaliyay hadal-hayn badan oo ku saabsan in uu yahay heshiis “aan caddaalad ahayn” oo gacan-bidixeynaya danaha qaranka.
Heshiiska Ankara: Maxaa laga cabanayaa?
Dhaliilaha ugu waaweyn ee heshiiskan ayaa ku qotoma habka loo qaybsaday saamiga dakhliga iyo xuquuqda maamulka goobaha laga qodayo shidaalka. Warbixinnada soo baxay 2026-ka ayaa tilmaamaya in shirkadaha Turkiga ee loo igmaday mashruucan ay heleen xuquuqo aad u ballaaran oo ka sarreeya heerarka caalamiga ah ee heshiisyada noocan oo kale ah.
Xildhibaannada mucaaradka ah ee Golaha Shacabka ayaa ku dooday in heshiisku uu qabo qodobo u janjeera dhinaca Turkiga, iyadoo aan si cad loo shaacin in dowladda Soomaaliya ay heli doonto boqolkiiba inta ugu habboon ee kheyraadkeeda ah. Waxay ku andacoonayaan in “nidaamka wadaagga wax soo saarka” (Production Sharing Agreement) uu yahay mid u nugul in si khaldan loo maamulo, ayna suuragal tahay in dalka ay ku soo hartaan kaliya burburka deegaanka iyo deymaha xad-dhaafka ah halkii uu dalka heli lahaa barwaaqo.
“Annagu uma diiddanin Turkiga inay nala shaqeeyaan, waayo waa walaalo,” ayuu yiri mid ka mid ah khubarada dhaqaalaha ee madaxa bannaan oo fadhigiisu yahay Muqdisho. “Laakiin heshiiskani wuxuu u muuqdaa mid lagu saxiixay cadaadis diblomaasiyadeed, isagoo aan loo marin hannaan tartan furan oo caalami ah (open competitive bidding), kaas oo suuq-geyn lahaa kheyraadkeenna si xaq ah.”
Saamaynta Geopolitika iyo Khatarta “Gacanta Sare”
Ankara, oo muddo toban sano ka badan kaalmo dhaqaale iyo mid militari siinaysay Soomaaliya, waxay hadda u muuqataa inay raadinayso inay ka soo celiso maalgashigeeda qaab kheyraad dabiici ah. Si kastaba ha ahaatee, falanqeeyayaasha gobolka ayaa sheegaya in heshiiskani uu xiriirka Soomaaliya iyo dalalka kale ee xiisaynaya kheyraadka xeebaha Soomaaliya uu gelinayo xiisad.
Isla sanadkan 2026, waxaa jiray shirar qarsoodi ah oo ay lahaayeen dalal kale oo dhaca Bariga Afrika, kuwaas oo ka cabsi qaba in saameynta Turkiga ee Muqdisho ay noqoto mid aan loo simanayn, taasina ay saameyn karto xasilloonida gobolka. Midowga Afrika iyo ururro kale ayaa iyaguna kor kala socda sida ay u socdaan howlahan, iyagoo ku boorriyay dowladda Soomaaliya inay u dhaqanto si hufan.
Codka Dadweynaha iyo Mustaqbalka
Bulshada rayidka ah ee Soomaaliyeed, gaar ahaan dhalinyarada oo rajada ugu weyn ka qaba shaqo abuurka iyo isbeddelka dhaqaale, ayaa baraha bulshada ku soo bandhigay walaacooda. Waxaa jira dareen ah in kheyraadka dalka uu noqon karo “habaar” halkii uu ka noqon lahaa “barako” haddii aan lagu dhaqin hufnaan iyo ka-qaybgal dadweyne.
Dowladda Soomaaliya, oo dhankeeda isku dayaysa inay difaacdo heshiiska, waxay sheegtay in shirkadaha Turkigu ay yihiin kuwo leh awood teknooloji iyo mid maaliyadeed oo ay Soomaaliya ku qasbanayd inay xulato, maadaama aysan jirin shirkado kale oo waaweyn oo khatarta qodista shidaalka ee Soomaaliya qaadi karayay xilligan ay ammaanku sii hagaagayo. Wasiirka Batroolka ayaa bishii hore ee 2026-ka sheegay in heshiisku uu yahay mid “daah-furan” oo ku salaysan dano qaran.
Gabagabo: Wada-hadal iyo Dib-u-eegis
Marka loo eego xaaladda hadda taagan ee 2026, waxaa muuqata in Soomaaliya ay u baahan tahay in ay dib u qiimayso heshiiskan. Haddii dowladda federaalku ay doonayso inay ka fogaato dhibaatooyinka ay waddamada kale ee saliidda leh soo mareen, waa inay:
- Dalka u furto tartan caalami ah: Si loo helo shirkadaha ugu fiican ee leh qiimaha ugu macquulsan.
- Daah-furnaan (Transparency): In faahfaahinta heshiiska lala wadaago baarlamaanka iyo shacabka si looga hortago tuhunka.
- Maamulka dakhliga: In la dejiyo sharciga maamulka kheyraadka dabiiciga ah oo hubinaya in dakhliga shidaalka uu aado horumarinta kaabayaasha dhaqaale iyo waxbarashada, ee uusan ku koobnaan gacanta koox yar.
Sannadkan 2026 waa sannad muhiim ah. Soomaaliya waxay fursad u haysataa inay ka baxdo saboolnimada, laakiin taasi waxay ku xiran tahay go’aannada geesinimada leh ee ay maanta ka qaadanayso heshiisyada kheyraadkeeda. Haddii heshiiska Ankara uu ku sii socdo qaabka uu hadda u qoran yahay, waxaa hubaal ah in su’aalaha dadweynaha iyo cadaadiska siyaasadeed uu sii kordhi doono, taas oo khatar gelin karta xasilloonida dalka ee la hiigsanayo.
Soomaaliya maanta waxay taagan tahay meeshii ay dooran lahayd: Barwaaqo ay shacabku wadaagaan iyo maamul xumo horseeda isqabqabsi iyo khilaaf hor leh. Mustaqbalku waa mid dhow, indhahana waxaa lagu hayaa sida ay dowladda u maareyso “boon-kan” shidaal ee muranka dhaliyay.
